Na zdrowe jelita w dużej mierze wpływa dieta, a najbardziej służą im różnorodne rośliny, stopniowo dodawany błonnik i posiłki o stałych porach. Talerz to jednak nie wszystko, bo jelitom pomagają też woda pita w ciągu dnia i codzienny ruch. Łatwo zacząć od zbyt dużej zmiany i po kilku dniach się zniechęcić, dlatego dobrze wiedzieć, jak wprowadzać nowe nawyki po kolei. Sprawdź, na czym polega pięć codziennych nawyków dla jelit, kiedy objawy wymagają wizyty u lekarza i jaką rolę pełni kwas masłowy.
Różnorodność produktów roślinnych
Warzywa, owoce, kasze i strączki zawierają różne rodzaje błonnika, a każdym z nich żywią się nieco inne bakterie jelitowe. Dlatego przy urozmaiconym jadłospisie w jelitach bywa więcej gatunków bakterii.
Nie potrzebujesz do tego nowych przepisów, wystarczą drobne zamiany w tym, co już gotujesz:
- mieszanka warzyw – mrożona mieszanka do zupy lub na patelnię zamiast jednego warzywa,
- strączki na zmianę – soczewica w zupie, ciecierzyca w sałatce, fasola w gulaszu,
- garść dodatków – pestki dyni, orzechy albo siemię lniane w owsiance lub jogurcie,
- kilka kasz – gryczana w poniedziałek, jaglana we wtorek, pęczak w środę.
Mrożone warzywa i suszona fasola czy soczewica długo się przechowują, więc zawsze możesz mieć je w domu. Dzięki temu urozmaicenie nie zależy od tego, czy zdążysz na zakupy.
![]()
Stopniowe zwiększanie błonnika
Błonnik najlepiej dokładać stopniowo, bo nagła duża zmiana w jadłospisie może powodować wzdęcia i gazy. Wzdęty brzuch potrafi zniechęcić do dalszych prób i utrudnić spokojny dzień w pracy.
Ile błonnika potrzebuje dorosła osoba? Około 25 g dziennie. Tyle mniej więcej dostarczą owsianka z jabłkiem na śniadanie, dwie kromki chleba razowego oraz pół szklanki soczewicy i porcja warzyw do obiadu.
Do tej ilości najłatwiej dojść w kilka tygodni, zmieniając jedną rzecz na tydzień. Na początek wymień jasne pieczywo na chleb żytni razowy, bo błonnik żytni pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu jelit. W kolejnym tygodniu zamiast słodkich płatków zjedz na śniadanie owsiankę. Razem z błonnikiem pij więcej wody, bo bez płynów łatwiej o zaparcia.
Regularność posiłków i nawodnienie
Posiłki jedzone o stałych porach ułatwiają regularne wypróżnienia, bo każdy z nich pobudza jelita. Najsilniej działa to rano, kiedy po przebudzeniu i śniadaniu jelita pracują żywiej niż przez resztę dnia.
Co zrobić, gdy śniadanie raz jesz o 7, a raz o 11? Spróbuj jeść je mniej więcej o tej samej godzinie i zostaw sobie po nim kilka minut na spokojną wizytę w toalecie. Gdy czujesz potrzebę wypróżnienia, lepiej jej nie odkładać, bo częste powstrzymywanie się sprzyja zaparciom.
Równie ważne jest picie. Dorosłym zwykle wystarcza 6–8 szklanek płynów dziennie, a w upał i przy wysiłku więcej. Do płynów wliczasz też herbatę i kawę. Jeśli zapominasz o piciu, postaw szklankę wody przy każdym posiłku i butelkę na biurku.
![]()
Aktywność fizyczna i rytm wypróżnień
Codzienny ruch może ułatwiać regularne wypróżnienia, a długie siedzenie lub leżenie sprzyja zaparciom. Dorosłym zaleca się co najmniej 150 minut ruchu tygodniowo w tempie, przy którym przyspiesza oddech, ale da się rozmawiać. To na przykład pół godziny szybkiego marszu przez 5 dni w tygodniu.
Czy trzeba od razu zapisywać się na siłownię? Nie, wystarczy szybki marsz, a u części osób z zaparciami samo regularne chodzenie może przynosić ulgę. Najprościej wpleść ruch w dzień, który już masz zaplanowany:
- spacer po obiedzie – kilkanaście minut, zanim usiądziesz przed ekranem,
- schody zamiast windy – choćby na jedno piętro,
- przerwa co godzinę – wstań od biurka i przejdź się po mieszkaniu lub biurze.
Zacznij od jednego z tych pomysłów, a gdy wejdzie Ci w nawyk, dodaj kolejny. Po kilku tygodniach ruch przestaje być dodatkowym obowiązkiem i staje się zwykłą częścią dnia.
![]()
Kiedy mimo dobrych nawyków objawy nie ustępują?
Jeśli mimo zmian w diecie i ruchu kłopoty z brzuchem lub wypróżnieniami trwają dłużej niż 3 tygodnie, zgłoś się do lekarza rodzinnego. Przyczyną mogą być wtedy np. przyjmowane leki albo choroba, której same nawyki dla jelit nie zmienią.
Z niektórymi objawami lepiej nie czekać tak długo. Zgłoś się do lekarza od razu, gdy:
- w stolcu jest krew,
- tracisz na wadze bez odchudzania,
- często czujesz potrzebę wypróżnienia, nawet zaraz po wizycie w toalecie,
- odczuwasz ciągłe zmęczenie,
- dolegliwości pojawiły się po raz pierwszy po 50. roku życia.
Czarny lub ciemnoczerwony stolec albo biegunka z krwią wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Przed wizytą zapisz przez tydzień, jak często się wypróżniasz, co jesz i jakie leki przyjmujesz. Takie notatki ułatwią lekarzowi ustalenie, skąd biorą się dolegliwości.
Gdy lekarz pozna przyczynę, może zalecić zmiany w diecie dopasowane do Twojej sytuacji. Czasem włącza do nich żywność specjalnego przeznaczenia medycznego, np. Maślan sodu Forte Max Biowen 100 kapsułek. Stosuje się ją pod nadzorem lekarza, zgodnie ze wskazaniami na etykiecie.
Co warto wiedzieć o fizjologicznej roli kwasu masłowego i żywieniu medycznym?
Kwas masłowy powstaje w jelicie grubym, gdy bakterie rozkładają błonnik, którego organizm sam nie strawił. Jest jednym z głównych źródeł energii dla komórek wyściełających jelito od środka. Na tym polega jego fizjologiczna rola, czyli udział w zwykłej pracy jelita.
Bakterie mają z czego go wytwarzać, gdy jesz pełne ziarna, strączki oraz ugotowane i schłodzone ziemniaki lub ryż. Dobrym dodatkiem do obiadu jest więc sałatka z ziemniaków ugotowanych dzień wcześniej.
![]()
Kwas masłowy jest dostępny także w kapsułkach, w postaci maślanu sodu. Nie oznacza to jednak, że pomoże każdemu. Stosuje się go w żywieniu medycznym, czyli w diecie ustalanej przy konkretnych problemach zdrowotnych.
Taki maślan sodu ma status żywności specjalnego przeznaczenia medycznego, czyli żywności dla pacjentów stosowanej pod nadzorem lekarza. Czym różni się od suplementu diety? Suplement uzupełnia zwykły jadłospis, a żywność specjalnego przeznaczenia medycznego ma na etykiecie opisane, dla kogo jest przeznaczona.
FAQ
Jak wspierać jelita dietą?
Jelita najprościej wspierać dietą opartą na roślinach, uzupełnioną o jogurt naturalny, kefir albo kiszonki. Jogurt i kefir z żywymi kulturami bakterii pasują do śniadania lub kolacji, a kiszona kapusta czy ogórki do obiadu. Tłuste smażone potrawy lepiej jeść rzadziej, bo obciążają żołądek. Cały dzień może wyglądać tak: owsianka z kefirem, kanapka z chleba razowego z warzywami i obiad z kaszą i surówką.
Czy błonnik zawsze pomaga?
Nie, błonnik nie każdemu służy tak samo. U części osób z zespołem jelita drażliwego (IBS) otręby pszenne mogą nasilać ból i wzdęcia, a lepiej sprawdza się błonnik z owsa. Jeśli po zwiększeniu błonnika czujesz się gorzej, zapisz, po jakich produktach. Z taką listą łatwiej porozmawiać z lekarzem lub dietetykiem.
Czy maślan sodu można stosować profilaktycznie?
Nie, maślan sodu w postaci żywności specjalnego przeznaczenia medycznego nie służy do stosowania profilaktycznego. Stosuje się go tylko pod nadzorem lekarza, u osób, dla których jest przeznaczony według etykiety. Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na maślan sodu lub składniki kapsułki. Osobom bez dolegliwości wystarczą zwykłe nawyki: urozmaicone jedzenie, woda i ruch.
Bibliografia
- McDonald D. i wsp. American Gut: an Open Platform for Citizen Science Microbiome Research. mSystems. 2018. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29795809/
- Hamer H.M. i wsp. Review article: the role of butyrate on colonic function. Aliment Pharmacol Ther. 2008. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17973645/
- Rao S.S.C. i wsp. Day-to-day reproducibility of prolonged ambulatory colonic manometry in healthy subjects. Neurogastroenterol Motil. 2010. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20345373/
- Gao R. i wsp. Exercise therapy in patients with constipation: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Scand J Gastroenterol. 2019. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30843436/
- NHS. Constipation. nhs.uk/conditions/constipation/
Artykuł sponsorowany
Cześć! Nazywam się Gabriela Adamkiewicz i od ponad 10 lat zajmuję się tworzeniem treści, z czego od 5 lat piszę blogowe artykuły. Pisanie to dla mnie coś więcej niż praca – to moja pasja, która pozwala mi dzielić się wiedzą, inspirować innych i poruszać ważne tematy